Tool AI dựng một buổi là xong, chết cũng nhanh vậy. Cái gì giữ nó sống?

Tháng 11 năm 2023, OpenAI thêm một tính năng nhỏ vào ChatGPT: cho phép tải tệp PDF lên rồi hỏi về nội dung bên trong.

Trong một đêm, hàng chục công ty khởi nghiệp mất lý do tồn tại. Đó đều là những sản phẩm dạng "trò chuyện với tệp PDF của bạn" — thứ mà trước đó ChatGPT chưa làm được, nên có người trả tiền. Sau bản cập nhật đó thì không còn ai trả nữa. Một người phụ trách sản phẩm ở Stripe viết ngay hôm ấy: OpenAI vừa thực hiện một nước đi xoá sổ hàng chục công ty AI.

Chuyện đó không phải cá biệt. Tháng 5 năm nay, OpenAI mở thêm phần tài chính cá nhân ngay trong ChatGPT — nối thẳng tài khoản ngân hàng, thẻ tín dụng, danh mục đầu tư. Lại thêm một nhóm sản phẩm khác mất chỗ đứng.

Vì sao bây giờ chết nhanh hơn trước?

Vì AI đã hạ chi phí dựng một sản phẩm xuống gần bằng không — cho cả bạn lẫn người sẽ thay thế bạn.

Ba năm trước, dựng được một công cụ chạy tử tế là một lợi thế thật. Nó đòi thời gian, tiền, và người biết code. Ai vượt qua được cửa đó là có một khoảng thở trước khi đối thủ đuổi kịp.

Cái cửa đó giờ không còn. Bạn mô tả bằng tiếng Việt, AI viết mã, một buổi chiều là có bản chạy được. Nghe như tin tốt — và nó là tin tốt, cho tới lúc bạn nhận ra người đứng sau bạn cũng làm được đúng như vậy với sản phẩm của bạn, sau khi xem qua trang chủ của bạn mười phút.

Dựng nhanh không còn là lợi thế. Nó là mặt bằng chung.

Ba câu trả lời sai mà ai cũng nghĩ tới đầu tiên

"Tôi dùng model tốt hơn." Model đổi vài tháng một lần, và cái nút để đổi nằm ngay trong tay đối thủ y như trong tay bạn. Hôm nay bạn hơn, tháng sau họ đổi một dòng cấu hình là ngang.

"Giao diện tôi đẹp hơn." Giao diện là thứ dễ chép nhất trên đời — nó phơi ra công khai cho mọi người xem. Một buổi là chép xong, mà giờ còn có AI chép hộ.

"Tôi rẻ hơn." Đây là cuộc đua xuống đáy với người có túi tiền sâu hơn. Bạn giảm giá được một lần; công ty đứng sau model có thể phát không mãi mãi, vì với họ tính năng đó chỉ là một dòng trong danh sách bán gói thuê bao.

Điểm chung của cả ba: chúng là thứ ai cũng làm được trong một buổi. Mà thứ ai cũng làm được trong một buổi thì không giữ được ai cả.

Chỉ cần trả lời một câu hỏi này

Có một câu hỏi tôi đem ra tự hỏi trước mỗi ý tưởng. Nó không cần bảng tính, không cần nghiên cứu thị trường — trả lời được là biết mình đang cầm cái gì trong tay:

Nếu ngày mai công ty làm model tắt khoá API của bạn — hoặc tệ hơn, thêm đúng cái tính năng bạn đang bán vào sản phẩm của họ — bạn còn lại cái gì?

Nếu câu trả lời là "không còn gì", thì thứ bạn đang có là một tính năng, không phải một sản phẩm. Nó sống nhờ một khoảng trống tạm thời, và khoảng trống thì sẽ được lấp.

Còn nếu bạn trả lời được — "tôi vẫn còn danh sách khách", "tôi vẫn còn dữ liệu ba năm", "khách vẫn không gỡ tôi ra được vì tôi nằm giữa quy trình của họ" — thì đó chính là thứ đang giữ bạn sống.

Năm thứ đối thủ không chép được trong một buổi

Tôi đối chiếu năm thứ này với sáu câu chuyện đã viết trên blog. Không cái nào là lý thuyết.

1. Dữ liệu tích luỹ theo thời gian

PhotoAI đã tạo hơn ba mươi triệu tấm ảnh. Mỗi lần có người dùng là sản phẩm biết thêm một chút về việc ảnh nào thì khách giữ lại, ảnh nào thì bỏ. Đối thủ dựng xong giao diện y hệt trong một buổi — nhưng buổi đó họ có không tấm ảnh nào.

Đây là thứ khó chép nhất, vì nó không nằm ở mã nguồn. Nó nằm ở thời gian, mà thời gian thì không mua được.

2. Kênh phân phối bạn tự sở hữu

Midjourney sống trong Discord. Hai năm đầu họ còn không thèm làm website. Người dùng tạo ảnh ngay trong phòng chat công khai, ai cũng nhìn thấy ảnh của người khác — thành ra mỗi người dùng vừa là khách vừa là kênh quảng cáo.

Một đối thủ chép được sản phẩm, nhưng không chép được đám đông đang ở trong đó.

3. Nằm sâu trong quy trình của khách

Photoroom làm mỗi việc tách nền ảnh — nghe như thứ dễ bị nuốt nhất. Nhưng thay vì giành khách với các sàn thương mại điện tử, họ bán công cụ cho chính các sàn đó. Khi việc tách nền đã nằm giữa quy trình đăng bán của một sàn, gỡ ra là gãy cả dây chuyền.

Bán cho người dùng lẻ thì họ đổi sang cái khác trong ba mươi giây. Nằm trong quy trình của một doanh nghiệp thì việc thay bạn phải qua họp hành, thử nghiệm, đào tạo lại nhân viên.

4. Ngách hẹp tới mức ông lớn không buồn nhìn

PhotoAI chỉ làm ảnh chân dung. Không làm ảnh nói chung, không làm chỉnh sửa ảnh, không làm video. Hẹp tới mức nghe buồn cười.

Chính cái hẹp đó là lớp bảo vệ. Một công ty tỷ đô không đi làm riêng tính năng ảnh chân dung, vì với họ nó quá nhỏ để đáng công. Còn với một người làm một mình thì nó quá đủ để sống.

5. Tốc độ ra sản phẩm, chứ không phải một sản phẩm

Marc Lou ra hai mươi bốn sản phẩm thất bại trước khi có cái sống được. Với anh ta, một sản phẩm bị xoá sổ không phải thảm hoạ — đó là một trong hai mươi bốn lần.

Cách chơi này chỉ ăn khi mỗi lần thử đủ rẻ. Nếu mỗi sản phẩm ngốn của bạn sáu tháng và trăm triệu, bạn chỉ dám thử một lần, và mất luôn lợi thế duy nhất mà AI vừa trao cho bạn.

Đợi chút đã — tôi có cái này muốn giới thiệu với bạn. Đây là quảng cáo, không quan tâm thì cuộn qua vài dòng.

Hết quảng cáo. Còn một thứ nữa đáng nói, và nó là thứ vắng mặt.

Thứ vắng mặt trong danh sách: công nghệ

Công nghệ.

Không ai trong sáu câu chuyện đó thắng vì họ có model tốt hơn. Levels dùng model có sẵn ai cũng mua được. Photoroom cũng vậy. Midjourney có mô hình riêng thật, nhưng thứ giữ họ sống hai năm đầu là đám đông trong Discord, không phải chất lượng ảnh.

Điều này khó chịu với người làm kỹ thuật, vì nó nghĩa là phần bạn giỏi nhất không phải phần quyết định. Nhưng nó cũng là tin tốt cho người không giỏi code: thứ quyết định nằm ở chỗ bạn hiểu khách tới đâu, chứ không ở chỗ bạn dựng giỏi tới đâu.

Với người Việt làm một mình thì sao?

Bốn trong năm thứ ở trên đều nằm trong tầm với. Riêng thứ nhất — dữ liệu tích luỹ — cần thời gian, nên nó là kết quả chứ không phải điểm bắt đầu.

Thực tế nhất là ba đường này:

• Ngách có rào cản ngôn ngữ và bối cảnh. Một công cụ hiểu cách người Việt viết, biết sàn nào tính hoa hồng ra sao, biết hoá đơn ở Việt Nam trông thế nào — đó là thứ một công ty Mỹ không đụng tới, mà cũng không dễ đụng.
• Kênh phân phối bạn đã có sẵn. Nhóm Zalo hai nghìn người, kênh TikTok, danh sách khách cũ. Người có sẵn chỗ để nói với người mua luôn khoẻ hơn người có sản phẩm tốt hơn mà không ai biết.
• Tốc độ. Ra nhanh, đóng nhanh, thử tiếp. Đây là lợi thế duy nhất mà người làm một mình có so với công ty — và AI vừa nhân nó lên nhiều lần.

Cũng nên định nghĩa lại chữ "sống được". Không phải kỳ lân, không phải gọi vốn. Một sản phẩm nhỏ mang về vài nghìn đô mỗi tháng, chạy được vài năm, do một người trông — đó đã là thành công theo cách hiểu ở đây, và nó nằm trong tầm với thật sự.

Bốn câu hỏi trước khi bỏ ba tháng vào một tool

1. Nếu công ty làm model thêm đúng tính năng này vào sản phẩm của họ, tôi còn lại gì? Không trả lời được thì đừng bắt đầu.
2. Sáu tháng nữa tôi có gì mà hôm nay chưa có? Nếu câu trả lời chỉ là "nhiều tính năng hơn" thì bạn đang chạy đua ở đúng chỗ ai cũng chạy được.
3. Người dùng bỏ tôi thì họ mất gì? Mất công nhập lại dữ liệu, mất lịch sử ba năm, mất chỗ đứng trong một cộng đồng — đó là chi phí giữ chân. Không mất gì thì họ đi bất cứ lúc nào.
4. Tôi đã có sẵn ai để bán chưa? Trước khi viết dòng mã đầu tiên. Nếu chưa, thì việc đầu tiên không phải là dựng sản phẩm.

Tóm lại

AI làm cho việc dựng một tool rẻ đi tới mức gần như miễn phí. Nhưng nó rẻ đi cho tất cả mọi người, nên phần dựng không còn là chỗ để hơn nhau nữa.

Thứ giữ một sản phẩm sống bây giờ toàn là những thứ AI không rút ngắn được: thời gian tích luỹ dữ liệu, một đám đông tin bạn, một vị trí nằm sâu trong công việc của khách, một cái ngách hẹp không ai thèm tranh.

Nói cách khác: phần dễ thì máy làm hộ rồi. Phần còn lại vẫn là phần khó, và vẫn là phần của bạn.