Tự dựng bằng AI hay đi thuê? Bảng 9 dòng để biết mình đứng bên nào

Bạn vừa xem xong một video ai đó dựng cả ứng dụng trong hai mươi phút bằng AI. Cảm giác rất rõ: việc này mình cũng làm được.

Đúng là làm được. Vấn đề không nằm ở chỗ đó.

Vấn đề nằm ở chỗ AI làm rất nhanh phần dễ — cái phần chiếm tám mươi phần trăm những gì bạn nhìn thấy, mà chỉ chiếm hai mươi phần trăm công sức thật. Còn hai mươi phần trăm còn lại, cái phần quyết định thứ bạn dựng ra có dùng được với người thật hay không, thì nó không rút ngắn được mấy.

Bài này không khuyên bạn nên tự làm hay nên đi thuê. Nó chỉ ra ranh giới, để bạn tự biết mình đang đứng bên nào.

Phần AI làm rất tốt

Nói cho công bằng trước, vì phần này thật và nó lớn:

• Dựng bản nhìn được rất nhanh. Màn hình, biểu mẫu, danh sách, nút bấm — mô tả bằng tiếng Việt là có, một buổi chiều là chạy.
• Việc lặp đi lặp lại. Chuyển hai trăm bài viết sang nhà mới, đổi tên hàng loạt, dựng script kiểm tra. Làm tay thì bỏ cuộc từ ngày thứ hai.
• Giải thích lại thứ nó vừa viết. Hỏi “chỗ này hỏng thì chuyện gì xảy ra?” và nó chỉ ra được những đường bạn không nghĩ tới.

Nếu thứ bạn cần nằm gọn trong ba gạch đầu dòng trên thì đừng thuê ai cả. Tự làm, rẻ hơn và nhanh hơn.

Phần AI không rút ngắn được

Đây là chỗ mọi người ngã, và ngã ở chỗ giống nhau.

Lỗi không kêu. AI không sai kiểu gãy đổ ầm ĩ. Nó sai kiểu trông vẫn ổn. Trang vẫn mở, không có dòng đỏ nào, chỉ là mọi nút bấm chết câm trên điện thoại đời cũ — và bạn chỉ biết khi có người nhắn tin báo. Loại sai đó không công cụ nào bắt được, chỉ mắt người mới bắt được, mà phải là người biết nhìn vào đâu.

Chỗ có tiền. Cộng nhầm hạn, ghi nhận hai lần một giao dịch, mở khoá cho người chưa trả. Viết đúng cái luồng này thì AI làm được. Nhưng nghĩ ra hết những tình huống nó có thể hỏng — mạng đứt giữa chừng, người dùng bấm hai lần, hai tiến trình chạy cùng lúc — thì phải có người từng bị.

Thứ chỉ hỏng trên máy chủ thật. Dưới máy bạn chạy ngon lành, đưa lên là gãy. Đăng nhập Google gãy vì máy chủ nằm sau một lớp trung gian nên nó tự nhìn thấy một địa chỉ nội bộ. Ảnh sửa rồi mà người dùng vẫn thấy bản cũ vì bộ nhớ đệm giữ một năm. Không có kinh nghiệm thì bạn không biết là phải đi tìm cái gì.

Bảo trì. Phần mềm không xong là hết. Trình duyệt cập nhật, sàn đổi giao diện, dịch vụ bên ngoài đổi cách gọi. Sáu tháng sau bạn mở ra sửa, và nhận ra mình không còn nhớ vì sao ngày đó mình viết như vậy.

Đợi chút đã — tôi có cái này muốn giới thiệu với bạn. Đây là quảng cáo, không quan tâm thì cuộn qua vài dòng.

Hết quảng cáo. Quay lại bài.

Bảng phân định

Nếu…	Thì
Chỉ mình bạn dùng	Tự làm. Hỏng cũng chỉ mình bạn chịu
Không dính tới tiền của ai	Tự làm
Dùng vài tuần rồi bỏ	Tự làm. Đừng đầu tư vào thứ sắp vứt
Bạn thích mày mò và có thời gian	Tự làm. Học được là lãi
Có khách trả tiền qua đó	Thuê
Giữ dữ liệu không được phép mất	Thuê
Nhiều người dùng, mỗi người thấy một thứ khác	Thuê
Hỏng một buổi là mất khách	Thuê
Cần xong trong hai tuần, không phải hai tháng	Thuê

Phép tính ít người làm

Người ta hay so “tự làm mất 0 đồng” với “thuê mất 15 triệu”. So như vậy là sai, vì bỏ mất khoản lớn nhất.

Giả sử bạn tự làm và mất sáu tuần, mỗi tuần mười giờ. Sáu mươi giờ.

Câu hỏi không phải “sáu mươi giờ đó đáng bao nhiêu tiền”. Câu hỏi là: sáu mươi giờ đó nếu dùng vào việc bạn giỏi nhất thì ra bao nhiêu? Nếu bạn đang bán hàng, làm nội dung, chăm khách — sáu mươi giờ đó có giá của nó, và thường cao hơn con số bạn tưởng.

Chưa kể một khoản nữa: trong sáu tuần đó, thứ bạn định làm chưa chạy. Nếu nó là thứ ra tiền thì sáu tuần chậm là sáu tuần không có tiền vào.

Ngược lại cũng đúng. Nếu thứ bạn định làm chỉ để thử xem có ai cần không, chưa chắc dùng tới — thì bỏ 15 triệu vào một câu hỏi chưa có câu trả lời là phí. Tự dựng bản thô, đem đi thử, sai thì bỏ.

Đường thứ ba ít ai nói

Không nhất thiết phải chọn một trong hai.

Tự dựng bản thô để biết mình thật sự muốn gì, rồi mới thuê. Bản thô đó không cần chạy tốt, không cần đẹp, không cần ai ngoài bạn dùng được. Nó chỉ cần trả lời được một câu: thứ này có đáng làm tử tế không?

Cách này lợi hai đường. Bạn không đốt tiền vào ý tưởng sai. Và khi đi thuê, bạn mô tả được chính xác thứ mình cần — mà mô tả càng rõ thì báo giá càng sát, vì bên nhận không phải cộng thêm phần dự phòng cho những chỗ mập mờ.

Muốn ước lượng khoản tiền cho bước sau thì xem bài về chi phí và thời gian làm phần mềm riêng — có bảng giá theo từng nhóm việc và những thứ làm giá đội lên.

Câu cuối

Câu hỏi đúng không phải “AI làm được không”. Gần như cái gì nó cũng làm được ở mức nhìn thấy được.

Câu hỏi đúng là: khi nó làm sai mà không báo, ai là người nhận ra?

Nếu câu trả lời là bạn, và bạn có đủ thời gian lẫn hiểu biết để nhận ra — tự làm. Nếu câu trả lời là “chắc là khách hàng của tôi” — đừng.